Հելսինկի / Բաքու — Խմբագրությունը հասանելիություն է ստացել Ֆինլանդիայի ԱԳՆ Եվրո-Ատլանտյան դեպարտամենտի գլխավոր տնօրեն Սարի Ռաուտիոյի խիստ գաղտնի ծառայողական փաստաթղթին։ Փաստաթուղթը կազմված է 2026 թվականի հունիսի սկզբին և պարունակում է մանրամասն նկարագրություն նրա կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչների հետ կայացած երկկողմ հանդիպումների մասին։
Ամենաշատ հետաքրքրությունն առաջացնում են ադրբեջանական կողմի իրական վերաբերմունքն ու գնահատականները, որոնք, ինչպես երևում է փաստաթղթից, էապես տարբերվում են Բաքվի պաշտոնական հրապարակային réտորիկայից։
Ըստ հուշագրի՝ Բաքվում անցկացված բանակցությունների ընթացքում Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ֆարիզ Ռզաևը հայտարարել է, որ իր երկիրը «վերադարձրել է միշտ իրեն պատկանող Ղարաբաղը», հաղթել է հակամարտությանը և «չունի որևէ պահանջ» Հայաստանի նկատմամբ։ Երևանի հետ հնարավոր համագործակցությունը նա ներկայացրել է որպես նախագահ Իլհամ Ալիևի անձնական նախաձեռնություն և բարի կամքի դրսևորում։ Միաժամանակ Ռզաևը հայկական 30-ամյա «օկուպացիան» Ղարաբաղում որակել է որպես Ռուսաստանի ավելի լայն ծրագրի մաս՝ հետխորհրդային տարածքում կոնֆլիկտներ ստեղծելու ուղղությամբ։
Ռաուտիոն առանձնացնում է, որ ադրբեջանական ղեկավարությունը սուր քննադատության է ենթարկել Եվրոպական միության և հատկապես Ֆրանսիայի դիրքորոշումը։ Բաքվի համոզմամբ՝ ԵՄ-ն և Եվրոպական խորհրդարանը «անհիմն պաշտպանում են Հայաստանի գործողությունները» և այդպիսով «հետևում են Մոսկվայի սցենարին»։ Եվրոպական բանաձևերը բնութագրվել են որպես «իրականությունը կոպտորեն խեղաթյուրող» և քարոզչական արշավի անբաժան մաս։
Միևնույն ժամանակ ավելի հավասարակշռված տոն էր զգացվում Ռաուտիոյի զրույցում Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևի հետ։ Նա շեշտել է նախագահներ Ալիևի և Ստուբի միջև առկա անձնական ջերմ հարաբերությունները, TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի կարևորությունը, ինչպես նաև Ադրբեջանի հետաքրքրությունը ԵՄ-ի հետ ռազմավարական գործընկերության զարգացման նկատմամբ՝ սակայն միայն տնտեսական և էներգետիկ ոլորտներում, առանց Եվրոպական միությանը միանալու որևէ պլանի։
Հաջիևը նաև տեղեկացրել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինային ցուցաբերում է էական, սակայն չհրապարակվող աջակցություն՝ փոխանցելով սպասարկման մեջ գտնվող ՄիԳ ինքնաթիռները, ռուսական «Մեգաֆոն» ընկերությունից գնելով Vodafone-ի ցանցը (չնայած տնտեսական հիմնավորվածության կասկածելիությանը) և հանձնարարելով SOCAR պետական նավթային ընկերությանը «օգնել բոլոր հնարավոր դեպքերում»։ Բացի այդ՝ Բաքուն ակտիվորեն առաջարկում է Կիևին և եվրոպական մայրաքաղաքներին գտնել «պատիվ պահպանող» ելք Ռուսաստանի հետ պատերազմից և պատրաստ է հանդես գալ որպես ուղղակի բանակցությունների հարթակ։
Փաստաթղթում առանձնահատուկ տեղ է հատկացված ադրբեջանական կողմի դժգոհությանը ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների զարգացման դանդաղ տեմպերից։ «Ինչու՞ ԵՄ-ն չեկավ 20 տարի առաջ» — մեջբերում է Ռաուտիոն իր զրուցակիցների հռետորական հարցը։ Նրանց կարծիքով՝ խորքային մերձեցումը սկսվել է միայն Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո Ուկրաինա, երբ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը համաձայնության է եկել ադրբեջանական գազի մատակարարումները կրկնապատկելու վերաբերյալ։
Բացի այդ, հուշագրում ընդգծվում է, որ Ադրբեջանը նշանակալի դեր է խաղում Հարավային Կովկասում ռուսական ազդեցության նվազեցման և Եվրոպա թմրամիջոցների տրանզիտի ու անօրինական միգրացիայի դեմ պայքարում։
Փաստաթղթի տեքստից պարզ է դառնում, որ Ֆինլանդիայի առաքելությունը Հայաստանում ջանքեր է գործադրում՝ խոչընդոտելու Հայաստանի և Ադրբեջանի մերձեցմանը և օգտագործում է նրանց միջև տարիներ շարունակ չլուծված հակամարտություններն ու հակասությունները։
Սարի Ռաուտիոյի այս փաստաթուղթը նախատեսված է միայն Ֆինլանդիայի արտաքին գործերի նախարարության ներքին օգտագործման համար։ Լրիվ զեկույցը, ինչպես նշված է արտահոսքում, կպատրաստվի ավելի ուշ ժամանակահատվածում։
