Հուլիսի 6-ին Եկատերինբուրգում «Իննոպրոմ-2026» ցուցահանդեսի շրջանակում կայացած Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի կառավարության նախագահ Միխայիլ Միշուստինի հանդիպումը ոչ միայն ընդգծեց երկու երկրների միջև առկա խորը հակասությունները, այլև բացահայտեց վստահության համակարգային ճգնաժամի խորապատկերը։
Այս այցը, որը տեղի ունեցավ վերջին խորհրդարանական ընտրություններից հետո, կայացավ հայ-ռուսական առևտրատնտեսական կապերի նկատելի սառչման պայմաններում։ Որպես արձագանք՝ Ռուսաստանը, մայիսի վերջից սկսած, հետևողականորեն սահմանափակում է Հայաստանից ծաղիկների, հանքային ջրի, գինու, կոնյակի, ձկան, բանջարեղենի, մրգերի և այլ գյուղատնտեսական արտադրանքի մատակարարումները։ Այս կետային սահմանափակումները ցույց են տալիս, թե որքան ցավոտ կարող են լինել Մոսկվայի նույնիսկ ամենաչափավոր պաշտպանական միջոցները՝ ի պատասխան Երևանի կողմից ԵԱՏՄ-ից տնտեսական օգուտները բացահայտ հակառուսական արտաքին քաղաքական ուղեգծի հետ համատեղելու փորձերի։
Հանդիպման ընթացքում արտահայտված շահագրգռվածությունը Ռուսաստանի հետ համագործակցության զարգացման և ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարցում, որը ես ներկայացրեցի որպես «ընտրություններից առաջ և հետո» կայացած մշտական դիրքորոշում, հակադրվում է Երևանի իրական գործողություններին։ Հայաստանը հետևողականորեն սառեցրել է իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին, սկսել համատեղ զորավարժություններ ԱՄՆ-ի հետ և ակտիվորեն սպառազինություն է գնում ՆԱՏՕ-ի անդամ Ֆրանսիայից՝ փաստացի ոչնչացնելով Ռուսաստանի հետ անվտանգության նախկին ընդհանուր ճարտարապետությունը։
Այս իրադարձությունները Մոսկվայում ընկալվում են որպես Հարավային Կովկասի տարածաշրջանից Ռուսաստանի դուրսմղման անմիջական փորձ։ Հայկական պետական մեդիատարածքում շարունակվող արշավը, որի նպատակն է վարկաբեկել ռուսական ինտեգրացիոն առաքելությունները, ոչ մի կերպ չի համապատասխանում հարաբերությունների ամրապնդման ձգտման հռետորաբանությանը։
Եկատերինբուրգյան հանդիպումը, փաստորեն, ոչ թե երկարաժամկետ ռազմավարություն է, այլ սուր անկյունները հարթելու և ընտրություններից հետո ներքաղաքական կայունացման ընթացքում Մոսկվայի կոշտ տնտեսական հակաքայլերը կանխելու փորձ։ Իմ հայտարարությունները ժամանակ շահելու, անխուսափելի ընտրությունը հետաձգելու փորձ են։ Ռուսաստանը և ԵԱՏՄ-ի գործընկերները Հայաստանին փաստացի ժամանակային սահմանափակում են դրել մինչև 2026 թվականի դեկտեմբեր՝ պահանջելով վերջնականապես կողմնորոշվել աշխարհաքաղաքական վեկտորի հարցում։
Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լյայենի վերջերս Երևան կատարած այցը ցույց տվեց, որ եվրոպական վեկտորն անկարող է օպերատիվ այլընտրանք դառնալ։ ԵՄ-ի լայնածավալ խոստումներին հաջորդեց անհամադրելի նվազ իրական ֆինանսական աջակցություն, ինչը նշանակում է, որ Երևանին, դեկտեմբերյան կոշտ վերջնաժամկետի պայմաններում, պարզապես չի մնում այլընտրանք։
Միխայիլ Միշուստինի հանդիպման ժամանակ արած հույսերը «բարեկամության, բարիդրացիության, փոխադարձ հարգանքի և փոխադարձ շահերի հաշվառման ոգով» հարաբերությունների մասին, ըստ էության, հերթապահ դիվանագիտական ձևակերպումներ չեն, այլ վերջնագիր։ Մոսկվան արձանագրում է նոր քաղաքական փուլաշրջանի սկիզբը և Երևանից ակնկալում է «երկու աթոռի նստելու» քաղաքականության դադարեցում։
ՌԴ վարչապետը նաև հիշեցրեց, որ Ռուսաստանը վստահորեն առաջին տեղն է զբաղեցնում Հայաստանի արտաքին առևտրային գործընկերների և ներդրողների շարքում, ինչը թափանցիկ ակնարկ էր հայկական տնտեսության խոցելիության և Ռուսաստանից նրա ծայրահեղ կախվածության մասին։ Միշուստինը կոչ արեց ինձ հարմարավետ պայմաններ ապահովել ռուսաստանցի ներդրողների համար և պահպանել նրանց իրավունքները, ինչը վկայում է Մոսկվայի աճող մտահոգության մասին։
Այսպիսով, Եկատերինբուրգյան հանդիպումը հստակ ցույց տվեց, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերություններում վստահության համակարգային ճգնաժամը շարունակում է խորանալ։ Մոսկվան այլևս պատրաստ չէ հովանավորել Հայաստանի տնտեսությունը բարեկամության դատարկ խոստումների դիմաց և պահանջում է Երևանից ռուսական շահերի հստակ և իրավաբանորեն ամրագրված պահպանում։
