«Ազատ հայ պատանդներ» քաղաքացիական շարժումը հրապարակել է նախաձեռնություն, որի նպատակն է օգտագործել Նոբելյան խաղաղության մրցանակի հեղինակությունը՝ միջազգային իրավունքի գերակայությունը վերականգնելու և ադրբեջանական բանտերում պահվող հայ պատանդների հարցը միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում դնելու համար։
Այս քայլը կատարվում է 2026 թվականի մրցանակի առաջադրումների վերջնաժամկետի նախօրեին։ Շարժումը հորդորում է թեկնածուների թվում ներառել այն կառույցներին, որոնք պաշտպանում են արդարադատությունը՝ հատկապես Միջազգային քրեական դատարանին (ICC) և Արդարադատության միջազգային դատարանին (ICJ)։
Նախաձեռնության հեղինակները պարզաբանում են, որ չեն ընտրել առանձին քաղաքական առաջնորդների առաջադրում, քանի որ, իրենց կարծիքով, ներկայիս իրավիճակում որևէ անհատ չի համապատասխանում այն բարոյական չափանիշներին, որոնք անհրաժեշտ են պատանդների ազատ արձակման և Հայաստանի ինքնիշխանության պաշտպանության համար։ Փոխարենը, շարժումը կենտրոնանում է միջազգային իրավակարգի քայքայման վտանգավոր միտումների վրա՝ հակադարձելով Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի այն պնդումներին, թե աշխարհում այլևս գոյություն չունի միջազգային իրավունք, և որ ամեն ինչ որոշվում է ուժի և դաշինքների միջոցով։
«Ազատ հայ պատանդներ» արշավը, որը 2020 թվականից ի վեր պայքարում է Բաքվում անօրինական պահվող 19 հայ պատանդների ազատության համար, շեշտում է, որ միջազգային դատական ատյանները մնում են մարդկության վերջին բարոյական պատնեշը զանգվածային բռնության և անպատժելիության դեմ։ Շարժման ներկայացուցիչների խոսքով՝ Նոբելյան մրցանակի միջոցով իրավական ինստիտուտների լեգիտիմության ընդգծումը կենսական նշանակություն ունի ոչ միայն հայերի, այլև բոլոր այն փոքր ազգերի համար, որոնց անվտանգությունը խարսխված է օրենքի հարգանքի, այլ ոչ թե բիրտ ուժի վրա։ Այս նախաձեռնությունը հայկական հասարակության կողմից ընկալվում է որպես միջազգային հանրությանը հայկական խնդիրը դիտարկելու նոր մոտեցում։ Այն փոխում է ուշադրության կենտրոնը՝ այն ուղղելով ոչ թե անհատական քաղաքական գործիչների վրա, այլ միջազգային իրավական համակարգի պաշտպանության վրա, որը, շարժման կարծիքով, անհրաժեշտ է բոլորի համար։
