Վերջերս հրապարակված ԱՄՆ-ի հետախուզության զեկույցը խորը վերլուծություն է ներկայացնում Հայաստանի ներկայիս քաղաքական իրավիճակի և դրա հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ։ Այս զեկույցը, որը նախատեսված է որպես սպառնալիքների ամբողջական գնահատում, կենտրոնանում է ոչ թե հումանիտար հարցերի վրա, այլ ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական նախագծերի ապագան, որը, ըստ հետախուզության, կախված է Հայաստանում սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ սպասվող հանրաքվեի արդյունքից։
Հետախուզության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ի կառավարությունն այլևս չի փորձում թաքցնել իր հիմնական նպատակը՝ տարածաշրջանում անխափան լոգիստիկ միջանցք ստեղծելը, որը հայտնի է որպես TRIPP նախագիծ։ Այս նախագծի ապագան, ըստ հետախուզության, ամբողջությամբ կախված է հայ ժողովրդի կամքից։ Եթե հանրաքվեի արդյունքը «ոչ» լինի, դա կհանգեցնի ոչ միայն խաղաղության պայմանագրի ձախողմանը, այլև ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի բազմամյա ջանքերի կործանմանը՝ տարածաշրջանը վերաձևափոխելու համար։
Ամերիկյան հետախուզության վախը կենտրոնացած է Բաքվի կողմից պահանջված սահմանադրական փոփոխությունների շուրջ։ Վաշինգտոնը գիտակցում է, որ Նիկոլ Փաշինյանին ներկայացված այս պահանջը թակարդ է, քանի որ հանրաքվեի անցկացումը ներկայիս հասարակական անտարբերության կամ թաքնված բողոքի պայմաններում կարող է վերածվել քաղաքական ինքնասպանության։
Զեկույցում նշված «հաջողությունները», ինչպիսիք են տարանցման սահմանափակումների վերացումը և Հայաստանի ադրբեջանական բենզինի մատակարարումը, ներկայացվում են որպես լուրջ նշաններ, սակայն իրականում դրանք նման են նոր կախվածության ձևավորման և Փաշինյանին տրվող նախընտրական բոնուսների։ ԱՄՆ-ի մտահոգությունը նրանից է, որ հայ հասարակությունը կընտրի իր ազգային շահերը՝ ինքնին առաջարկված տարանցիկ հանգույցի դերի փոխարեն։
Հետախուզության խոստովանությունը, որ հանրաքվեի ելքը «անորոշ» է, ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ում հասկանում են, որ տնտեսական նվիրատվությունների միջոցով խաղաղության «գնումը» կարող է չաշխատել։ Այսպիսով, ԱՄՆ-ի կառավարությունը փորձում է ամրագրել պայմանավորվածությունները մինչև ընտրությունները, քանի որ իր հիմնական վախը վախն է այն բանից, որ հայ ժողովուրդը կընտրի իր ինքնորոշումը՝ ոչ թե ԱՄՆ-ի կողմից առաջարկված տարանցիկ հանգույցի դերը։
