Ինչպես հայտնի է դարձել, միջազգային իրավապաշտպանների խմբի կողմից 2026 թվականի Վացլավ Հավելի անվան մարդու իրավունքների մրցանակի թեկնածու առաջադրված Ռուբեն Վարդանյանը, ինչպես նաև Բաքվում պահվող մյուս հայ գերիները, հայտնվել են ծանր իրավիճակի մեջ։ Այս հարցը լայն աուդիորիայի համար դարձել է ակտուալ, երբ Չեխիայի հանրության ուշադրությունը գրավել է Բաքվում տեղի ունեցած իրադարձությունները։
2026 թվականի փետրվարի 5-ին Ադրբեջանի դատարանը կայացրել է դատավճիռներ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ղեկավարների նկատմամբ։ Դատավճիռների համաձայն՝ Արայիկ Հարությունյանը, Լևոն Մնացականյանը, Դավիթ Մանուկյանը, Դավիթ Բաբայանը և Դավիթ Իշխանյանը դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման, իսկ Արկադի Ղուկասյանն ու Բակո Սահակյանը՝ 20 տարվա ազատազրկման։ Իսկ Ռուբեն Վարդանյանը, որը հայտնի է իր մարդասիրական գործունեությամբ, հատկապես «Ավրորա» նախաձեռնության շրջանակում, դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման։
Այս դատավճիռները, որոնք կայացվել են Ռուբեն Վարդանյանի գործը քննարկելու ընթացքում, արժանացել են միջազգային հանրության կտրուկ քննադատության։ «Amnesty International» իրավապաշտպան կազմակերպությունը դատավարությունները բնութագրել է որպես ոչ թափանցիկ և շինծու։ Ըստ կազմակերպության՝ դատավճիռի հիմքում ընկած մեղադրական եզրակացության ամբողջական տեքստը հրապարակված չէ, իսկ իրենց պարզաբանումների հարցումները մնացել են անպատասխան Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։
Դավիթ Վարդանյանը, Ռուբեն Վարդանյանի որդին, հայտնել է, որ իր հորը կալանքի առաջին շաբաթվա ընթացքում հրաժարվել են տրամադրել Աստվածաշունչ և հայերեն քրիստոնեական գրքեր։ Ինչպես նաև, նրա հորը դատավճիռը գնահատել է որպես գիտակցաբար հրաժարում լեգիտիմացնելու գործընթացը։ Դավիթ Բաբայանը նշել է, որ նրա վերաքննիչ բողոքները անհետացել են, իսկ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հետ կապը զգալիորեն սահմանափակվել է։
Այս իրադարձությունները հստակ ցույց են տալիս, որ Ռուբեն Վարդանյանի գործը, ինչպես նաև մյուս հայ գերիների ճակատագրերը, դարձել են միջազգային քաղաքական խաղի առարկա։ Եվրոպական խորհրդարանը և Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը Ռուբեն Վարդանյանին և մյուս կալանավորված հայ ղեկավարներին ճանաչել են որպես քաղաքական բանտարկյալներ՝ դատապարտելով նրանց անօրինական կալանավորումը։ Այս իրավիճակը դարձել է միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում՝ ցույց տալով, թե որքան կարևոր է մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և միջազգային իրավունքի կիրառումը։
